Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Kocmyrzowie-Luborzycy

CZYM JEST „DZIEDZICZENIE BIEDY” I „WYUCZONA BEZRADNOŚĆ”

Dziedziczenie biedy i wyuczona bezradność to dwa powiązane, ale nieco różne pojęcia psychologiczne i socjologiczne, które często występują razem i wzajemnie się wzmacniają.

Dziedziczenie biedy to zjawisko przekazywania ubóstwa z pokolenia na pokolenie, gdzie dzieci dorastające w biednych rodzinach mają mniejsze szanse na poprawę swojej sytuacji materialnej w dorosłości.
Nie chodzi tu o geny, ale o:

• brak dostępu do edukacji,
• brak wzorców sukcesu,
• ograniczone możliwości rozwoju,
• marginalizację społeczną,
• niskie oczekiwania wobec siebie i świata.

Np. dziecko z rodziny, w której nikt nie ukończył szkoły średniej i żyje na zasiłkach, może nie znać innej drogi niż powielenie tego schematu – nie z braku chęci, ale z braku możliwości i wiedzy, że "można inaczej".

Wyuczona bezradność to stan psychiczny, w którym człowiek przestaje podejmować próby zmiany swojej sytuacji, bo wierzy, że i tak nic nie da się zrobić. Powstaje najczęściej na skutek wielokrotnego doświadczania porażek lub braku wpływu na własne życie.

U dzieci wychowanych w ubóstwie może wyglądać tak:

• uczą się, że ich działania nie przynoszą efektów (np. pracowali ciężko w szkole, ale brakowało w rodzinie środków finansowych na opłacenie  studiów),
• widzą, że ich rodzice nie mają wpływu na swoją sytuację (np. mimo starań nie znajdują pracy),
• dochodzą do wniosku: "nie ma sensu się starać".

 Jak się to łączy?

Wyuczona bezradność → brak działania → pogłębianie biedy → przekazanie tych wzorców dzieciom → dziedziczenie biedy

To błędne koło, w którym trudności ekonomiczne i psychiczne utrwalają się w rodzinach przez pokolenia.

 Dlaczego to ważne?

Zrozumienie tych mechanizmów pomaga nie obwiniać jednostki, lecz skupić się na:

• wspieraniu edukacji,
• wzmacnianiu poczucia sprawczości,
• tworzeniu programów społecznych pomagających realnie wyjść z ubóstwa.